Litt OL-nytt

Island har no slått Polen i kvartfinala i handball i OL i Beijing. Dette er kjekt og stort for dei, for det vart slettes ikkje venta at dei skulle klare å kome så langt. Så¨blir det spanande å sjå kven som vinn i semifinala. Hadde jo vore kjekt for dei å vinne medalje i alle fall, OL har hittil ikkje vore nokon stor suksess for det vesle vinterlandet.

Moods in Iceland

No har Moods of Norway forsynemeg fått butikk i Reykjavík sentrum. Denne merkekledekjeda med base i Stryn som tek utgangspunkt i norske detaljar, og med sin bygdegimmick gjer dei det litt stilig med bygd. Biletet ovanfor er frå den nye, islandske butikken.

 

Designarane bak det heile.

Post

 HYPERBALLAD

we live on a mountain
right at the top
there’s a beautiful view
from the top of the mountain
every morning I walk towards the edge
and throw little things off
like: car-parts, bottles and cutlery
or whatever I find lying around

it’s become a habit
a way
to start the day

I go through all this
before you wake up
so I can feel happier
to be safe up here with you

it’s real early morning
no-one is awake
I’m back at my cliff, still throwing things off
I listen to the sounds they make
on their way down
I follow with my eyes ’til they crash
imagine what my body would sound like
slamming against those rocks

and when it lands
will my eyes be closed or open?

I go through all this
before you wake up
so I can feel happier
to be safe up here with you

I 1995 gav Björk ut sitt andre studioalbum, «Post». Ho hadde lenge tenkt på å gi ut to album som heitte «før» og «etter», difor namnet «debut» og namnet «Post». Av Björk sine album er dette nok det mest poppete og nærast populærmusikk som ho har gitt ut, men særpreget hennar kjem sjølvsagt godt fram, og ein kan absolutt ikkje kalle dette mainstream. Dersom ein vil byrje å høyre på Björk er det kanskje lurt å byrje med dette albumet, dersom ein ikkje er så van med å høyre sær musikk.

Björk seier sjølv at ho ikkje hadde med nokre triste songar på det første albumet, men at ho først på “Post” turde å vise slike sider. Ho sa vidare at det er ein typisk islandsk ting, å sjå ting frå den positive sida og vere glade og nøgde. “Possibly Maybe” er den første triste songen ho gav ut i si solokarriere.

Sidan Debut hadde Björk budd i London, og kjent på storbylivet og tatt inn nye impulsar derifrå, og blanda det med sine eigne særtrekk og erfaringar, og resultatet er plata “Post”. Albumet er spelt inn på Bahamas. Det vert sagt om albumet at det er litt høgare tempo på denne enn på den litt meir innadvente “Debut”, og at musikken er meir club-vennleg. Og plata selde godt! Den kom til dømes til fjerde plass på VG-lista i Noreg, og har til no selt over ein million eksemplar kvar i USA og Europa, den har også selt til platinum i Canada og Australia.

Frå musikkvideoen til “It’s Oh So Quiet”

Singlar frå denne plata er:

• “Army of Me” (ei elektronikalåt med eit tungt bassostinat, og ein svært vittig musikkvideo som inneheld ein lastebil, ein diamant og ein gorilla som er tannlege)

• “Hyper-Ballad” (elektronikasong med ein ganske merkeleg tekst (som du kan sjå øverst))

• “It’s Oh So Quiet” (ein coverversjon av ein jazzsong av Betty Hutton som eigentleg heitte “Blow A Fuse”, og er inspirert av holliwoodmusikalar, då særleg musikkvideoen. Songen vart ein av Björk sine største hitar nokon gong, særleg i Storbritannia (klatra til fjerde plass) og det vart laga ein smurfeversjon. Vi hadde litt av denne songen på UKM i vår:)

• “Possibly Maybe” ein litt trist song.

• “Isobel” ein mektig song der ho kombinerar eit symfoniorkester med elektriske instrument.

• “I Miss You” har ein animert musikkvideo.

Sirkus

Ein av dei mest kjende barane i Reykjavík er Sirkus. Mange artistar har vore innom her og spelt, Björk har spelt inn musikkvideoen til “Triumph of a Heart” her, og GusGus har gitt ut eit Remixed Live-album som er tatt opp på Sirkus.

Baren har lundefuglar ståande på taket, gamle bussete som stolar, palmer målt på veggane på utsida, og er i grunnen litt av eit lappeteppe interiørmessig. Sirkus trekk til seg byens bohemar og ein heil del nysgjerrige turistar. Sirkus er i fare for å bli riven, på grunn av bygginga av eit kjøpesenter, og dette får folk til å protestere, gjennom “save sirkus”-grupper på facebook, til store protestkonsertar med Sigur Rós i spissen saman med mange andre band og musikarar frå Island.

Utsjånad

Eg har sjølvsagt spurt meg sjølv spørsmålet: er det fine jenter på Island? Korleis ser dei ut desse islendingane? Sidan dei er av nordisk og keltisk avstamning er det mylkje lyst eller raudt hår og blå auge ute og går. Og så er det noko med kinnbeina. Dei er visst svært spisse. Og dei har koselege gensrar. Islandsgensrar. Det er kaldt på Island, dermed har dei koselege strikkagensrar som gjer at dei ser svært sympatiske ut.

Islendingane er i alle fall fine nok til å vinne miss World tre gongar:

 

I 1985 vinn Hólmfríður Karlsdóttir miss World.

I 1988  vinn Linda Pétursdóttir Miss World.

I 2005 vinn Unnur Birna Vilhjálmsdóttir Miss World.

 

Den noverande presidenten

Vi har tidlegare tatt føre oss presidenten Vígdis Finnbogadóttir, som var president på Island i perioden 1980-1996 (som er ei god stund). Etter henne fulgte Ólafur Ragnar Grímsson, som har vore president sidan. Dei vert tydelegvis glade i presidentane sine på Island, sidan dei har dei så lenge av gangen. I dei 64 åra Island har vore ein sjølvstendig nasjon har dei berre hatt fem (fimm) presidentar. President på Islandsk er forresten forseti. Kona hans vart veldig populær, og ei typisk “landsmoder”, difor tok nasjonen det veldig tungt då ho døydde i 1998. Ólafur Grímsson var den første islandske presidenten som la ned veto. Det var ei sak angåande massemedia som det skulle haldast folkeavstemning om. Det vart det ikkje noko av. Sjølv om dette var svært upopulært kom folk over det.

Grímsson er frå utkantisland. Han er frå ein av Vestfjordane (som er den krøllete delen av Island oppe i venstre hjørne) nærare bestemt Ísafjördur, med ein tettstad på vel 4000 innbyggjarar.

 

Morgunblaðið

Morgunblaðið er den desidert største avisa. Namnet tyder «morgonbladet» som du kanskje har klart å tenkje ut av deg sjølv. Morgunblaðið dekkjer heile landet, då med ei tyngde på sørvestlandet (det er der Reykjavík ligg, og storparten av befolkinga bur)samt internasjonale saker. Den første utgåva kom i 1913 med Vilhjálmur Finsen som grunnleggjar. Denne utgåva var på åtte sider.

 

Morgunblaðið var tidlegare knytt til Frigjeringspartiet på Island, spesielt under den kalde krigen. Også i dag vert dei vert dei til tider kritisert for å vere subjektive, spesielt i valperider. I 70-åra var Morgunblaðið eine og aleine på salstoppen av aviser på Island, og hadde ingen konkurrentar. I denne perioda gav dei ikkje ut opplag på måndagar. I denne perioda hadde avisa eigne delar for finans, mat, fiskeri etc. Då ei anna riksdekkjande avis, Frettáblaðið tok til å lage måndagsaviser, byrja Morgunblaðið å gjere det også.

 

I dag sel dei om lag 50 000-55 000 utgåver dagleg, har mellom 60 og 120 sider i kvar utgåve og mellom 30 og 40% er reklamer.

Debut

 

If you ever get close to a human

and human behavior

you better be ready to get confused

 

there’s definitely no logic

to human behavoir

but yet so irresistible

 

there’s no map

to human behavior

 

they’re terribly moody

then all of sudden turn happy

but. Oh, to get involved in the exchange

of human emotions is ever so satisfying

 

there’s no map

and a compass

wouldn’t help at all

 

human behavior

 

Etter å ha vore bornestjerne på Island sidan 70-talet, og spelt i islandske rock/punk/jazz fusion-band som Spit and Snot, Exodus, KUKL, Tappi Tikarass og Sugarcubes i tenåra og 20-åra, gav ho ut albumet «Debut» i 1993, sjølv om ho gav ut sitt første solo-album allereie som elleveåring. Namnet Debut skulle vise at dette markerte overgangen til noko nytt. Björk fekk bestemme alt sjølv, og hadde mange songar på lager som ho i ei årrekke hadde laga, men som ikkje passa dei andre i banda ho spelte i, eller som ho hadde «spart» til seinare.

 

I 1992 splitta the Sugarcubes opp, bandet som gjorde Björk internasjonalt kjend, same året flytta ho til London for å satse på ei solokarriere. I samarbeid med Nellee Hooper som produsent, fekk ho gitt ut den første singelen «Human Behavior», med ein melodi Björk skreiv allereie som born. Teksten handlar om kor merkelege menneske og deira handlingar er, nesten som frå eit nyfødd born sin ståstad. Musikken ber eit elektronika-preg med eit pauke-ostinat i bassen, og ein temmeleg dissonerande vokal. Dette noko sære preget på songen hindra imidlertid ikkje songen i å verte eit hit. Songen har ein vittig musikkvideo som går føre seg i ein skog, som vart nominert til Grammy.

 

Då Björk spelte inn albumet vart det ikkje venta at det skulle slå særleg godt an. Ein rekna med at det vart litt for sært, eit album for spesielt interesserte som kom til å selge omtrent ein tredel av det eit Sugarcubes-album ville gjere. Og, javisst er musikken sær, men likevel vart albumet ein stor hit i heile Europa, og klatra høgt opp på bestselgarlistene i både USA og Storbritannia. Det er no selt over 3 millionar eksemplar på verdsbasis. I 1998 vart albumet stemt fram til å bli det 74. beste albumet nokon gong i musikkmagasinet “Q”. Debut er også med i boka “1001 album du må høre før du dør”.

 

Nokon heilskap i Debut er vanskeleg å sjå. Sidan songane er komponerte på ulike tidspunkt i livet til Björk, er dei vidt forskjellige i uttrykk og tema. Ein kan dele dei tolv ulike songane inn i tre kategoriar: dance-låtdriven pop, eksperimentell/new age og rytmebaserte elektronikasongar. Heile fem av songane vart utgitte som singlar. Her er litt om dei ulike songane på albumet:

 

 

1. Human Behavior: sjå omtale over.

2. Crying : Elektronikalåt med fengande pianoriff, tekst første verset: “I travel all around the city/ go in and out of locomotives/all alone”

3. Venus As A Boy: vart med på plata i siste liten. Björk snubla over ein glasknusnings-lyd på datamaskina si, og laga ein song om denne. Singel.

4. There’s More To Life Than This: er spelt inn live på Milky Bar, vi høyrer prating frå folk ma. Björk går i midten av songen syngande inn på toaletta, og så ut igjen. Svært dansbar song

5. Like Someone In Love: ein gamal jazzlåt, Björk er her berre akkopagnert av ei harpe.

6. Big Time Sensuality: elektronika/dance-song, singel

7. One Day: elektronisk

8. Aeroplane: “he’s away/ this ain’t right/ I’m alone/ I’m taking an aeroplane/ I cross the world to follow my heart”

9. Come To Me: ein temmeleg rolig og merkeleg song

10. Violently Happy: singel. Elektronika/dance-song. Vittig musikkvideo med folk i eit blått rom som klipper opp ting.

11. The Anchor Song: den desidert særaste songen på plata. Her er heile teksten: “I live by the ocean/ and during the night/ I dive into it/ down to the bottom/ underneath all currents/ and drop my anchor/ this is where I’m staying/ this is my home”. Fortel jo litt om islendarane sitt forhold til sjøen. Songen er berre akkopagnert av ein gjeng med islandske messingblåsarar.

12. Play Dead: har komt til som eit bonusspor på seinare utgivingar. Björk vart spurd om å skrive ein song til filmen “The Young Americans”. Ein mektig song med strykarar og voldsom, pulserande bass.

 

Frå musikkvideoen til “Human Behavior”
 

Björk laga “Debut” mest for sin eigen del, det var lågt budsjett på den, ein rekna med at den var for merkeleg og særeigen til å nå dei heilt store folkemassene. I 1994 fekk Björk to Brit Award-prisar, for beste kvinnelege internasjonale artist, og beste internasjonale nykomar.

Ei øy i rørsle

Island er som kjent ei geologisk sett ei svært ustabil øy, og 30 mai i år vart landet ramma av eit svært sterkt jordskjelv som målte 6,1 på Ricters skala. Til samanlikning var skjelvet i Kina 7,9. Grunna mykje betre standard på husa, samt noko tynnare folketettleik var det ikkje her snakk om titusenvis av døde, men 28 skadde, ingen av dei alvorleg. Det er også moderate materielle skader, ein del hus, og vegar som sprekk opp etc. Jordskjelvet skal også ha forårsaka ei flodbølge som har ramma Færøyane. Det har vore fleire etterskjelv.

Episenteret til jordskjelvet var i nærleiken av Selfoss, ein liten industriby med 6300 innbyggjarar som ligg 50 km søraust for Reykjavik. Jordskjelv er ikkje uvanleg på Island, men det er sjeldan at ein får så store som dette. I 2000 hadde dei eit skjelv på 6,6 på Richters skala, og ein reknar med at det kjem eit større skjelv om lag femte/sjette kvart år.

 

Halldór Kiljan Laxness

Halldór Guðjónsson kom til verda i Reykjavik, 1902, men flytta tidleg ut på landsbygda, og tilbrakte barndommen der på ein stad som heitte Laxnes. Lite visste han då om at han skulle bli ein av dei største europeiske forfattarane i det 20. århundre, og den desidert største på Island. Som fjortenåring vart hans første Artikkel publisert i Morgonbladid.

 

Verka hans har sitt utspring i den islandske kulturen, og då særskild bondekulturen. I bøkene vert det reflektert rundt språket, folket og kulturen, noko som viser Laxness sitt oversyn over si samtid. Noko som skilde han frå andre islandske forfattarar var at han skreiv på islandsk, og ikkje dansk.

 

Då han var sytten år gamal gav han ut sin første roman, den nyromantiske “Börn Náttúrunnar” (naturens barn) i 1919. Andre romanar er “Undir Helgahnúk” (under det heilage fjellet), 1924 og “Vefarinn mikli frá Kasmir” (den store vever fra Kashmir) 1927. Sistnemnde var skriven i ein svært moderne stil, noko som markerte startskotet for moderne, islandsk litteratur.

 

Desse tre vakte ikkje nokon internasjonal interesse, men då “Salka Salka” (1931-32) vart utgitt på dansk, byrja folk å få augene opp for Laxness sitt forfattarskap. I åra som fulgte gav han mellom anna ut “Heimlós” (verdens lys) og “Sjálfstætt fólk” (sin egen herre) som han fekk nobelprisen i litteratur for. “Sin egen herre” er også den mest oversatte av romanane, og den mest solgte. Ved førre århundreskifte vart romanen kåra til århundrets bok av den islandske folket.

På tjuetallet konverterte Laxness til katolisismen og studerte katolsk teologi ved kloseteret Clervaux i Luxembourg. (Det var her han bytta etternamn frå Guðjónsson til Laxness)Den katolske lære var viktig inspirasjon for mange av romanane hans, då særskild “Den store vever”. Den religiøse perioden avtok noko då han reiste til USA og vart presentert for sosalismen. I laupet av sitt lange liv budde han i lange perioder i utlandet, så å seie i heile Europa, han reiste også ein del, til mellom anna Sovjetunionen og USA.

I laupet av sitt liv gav han ut 51 romanar, noveller, artiklar, diktsamlinger og teaterstykke. Han døydde i 1998, 95 år gamal som Island sin største forfattar.

 

Hadde no en snertij liten bart